Zwężenie cewki moczowej – co może być przyczyną i jak się to leczy?

Problemy z oddawaniem moczu u mężczyzn są często przypisywane gruczołowi krokowemu i nierzadko trafiają do diagnostyki z tym właśnie założeniem. Tymczasem część z nich ma inne podłoże: zwężenie cewki moczowej, czyli bliznowate zwężenie jej światła, które mechanicznie utrudnia przepływ moczu niezależnie od stanu gruczołu krokowego. To zaburzenie bywa niedoszacowane w diagnostyce, ponieważ objawy nakładają się na symptomy przerostu stercza i mogą być przez długi czas interpretowane błędnie. Zrozumienie przyczyn i mechanizmu zwężenia cewki pomaga wyjaśnić, dlaczego standardowe leczenie farmakologiczne stosowane przy przeroście stercza nie przynosi u takich pacjentów efektu.

Jak dochodzi do zwężenia cewki moczowej?

Cewka moczowa to kanał prowadzący mocz z pęcherza na zewnątrz. U mężczyzn ma długość około 20 centymetrów i przebiega przez gruczoł krokowy, przeponę moczowo-płciową i ciało gąbczaste prącia. Zwężenie powstaje w wyniku bliznowacenia tkanki po jej uszkodzeniu. Tkanka łączna blizny jest mniej elastyczna niż prawidłowa śluzówka cewki, a jej rozrost zwęża światło kanału, utrudniając lub w skrajnych przypadkach całkowicie blokując przepływ moczu.

Najczęstsze przyczyny obejmują zakażenia przenoszone drogą płciową w przeszłości, szczególnie rzeżączkę, która przez dziesięciolecia stanowiła główną przyczynę zwężeń cewki. Urazy cewki moczowej, w tym urazy krocza podczas wypadków komunikacyjnych lub upadków, cewnikowanie, zwłaszcza długotrwałe lub wykonane traumatycznie, zabiegi urologiczne i endoskopowe, w tym ureteroskopia i zabiegi na gruczole krokowym, oraz promieniowanie stosowane w leczeniu raka stercza to kolejne częste przyczyny. U części pacjentów podłoże problemu pozostaje nieustalone.

Objawy, które powinny wzbudzić podejrzenie

Objawy zwężenia cewki moczowej wynikają z mechanicznego utrudnienia odpływu moczu i nasilają się proporcjonalnie do stopnia zwężenia. Osłabienie strumienia moczu to objaw pierwszoplanowy: mocz płynie cienką, słabą strugą, a mikcja trwa długo. Może towarzyszyć temu konieczność tłoczenia moczu, uczucie niepełnego wypróżnienia pęcherza, przerywany strumień i kapanie moczu pod koniec mikcji.

Przy nasilonym zwężeniu dochodzi do zalegania moczu w pęcherzu po mikcji, co zwiększa ryzyko nawracających zakażeń układu moczowego i z czasem prowadzi do uszkodzenia pęcherza oraz nerek. Całkowite zatrzymanie moczu to stan nagły wymagający natychmiastowej interwencji urologicznej.

Jak ustala się rozpoznanie?

Diagnostyka zwężenia cewki moczowej zazwyczaj zaczyna się od badania przepływu moczu, czyli uroflowmetrii, która rejestruje szybkość przepływu i objętość moczu w trakcie mikcji. Niski szczytowy przepływ moczu przy płaskiej krzywej przepływu sugeruje przeszkodę podpęcherzową. Badanie ultrasonograficzne pęcherza po mikcji pozwala ocenić zaleganie moczu.

W diagnostyce standardem pozostaje uretrografia, czyli badanie rentgenowskie z kontrastem, które uwidacznia cewkę moczową i pozwala określić lokalizację, długość oraz stopień zwężenia. Cystouretroskopia, czyli wziernikowanie cewki i pęcherza, uzupełnia diagnostykę, pozwalając na bezpośrednią ocenę zmiany.

Metody leczenia i ich skuteczność

Leczenie zwężenia cewki moczowej zależy od jego lokalizacji, długości i nasilenia oraz od wcześniejszego leczenia. Nie istnieje metoda farmakologiczna pozwalająca na leczenie przyczynowe: zwężenie ma charakter bliznowaty i nie reaguje na leki.

Dylatacja cewki, czyli jej mechaniczne rozszerzanie za pomocą stopniowo powiększanych dylatatorów, to najstarsza metoda. Może przynosić tymczasową ulgę, ale przy większości zwężeń nie daje trwałego rezultatu i wymaga powtarzania. Wewnętrzna uretrotomia optyczna polega na nacięciu blizny przez cewkę za pomocą ureterotomu pod kontrolą wzroku. Metoda ta wykazuje skuteczność przy krótkich i pojedynczych zwężeniach, ale wiąże się z wysokim odsetkiem nawrotów przy zmianach dłuższych lub wielokrotnie nawracających.

Uretroplastyka, czyli chirurgiczna rekonstrukcja cewki z użyciem własnej tkanki pacjenta, najczęściej błony śluzowej policzka, pozwala uzyskać najwyższe wskaźniki trwałego wyleczenia. Wskaźniki sukcesu przy rekonstrukcji cewki w ośrodkach urologicznych przekraczają 85–90 procent przy obserwacji 5-letniej. Zabieg ten wymaga specjalistycznego przygotowania chirurga i jest wykonywany w zespołach dysponujących odpowiednim doświadczeniem.

Mężczyźni z osłabionym strumieniem moczu, u których standardowe leczenie nie przynosi efektów lub nie ma potwierdzenia przerostu stercza jako przyczyny dolegliwości, powinni przejść diagnostykę w kierunku zwężenia cewki. W Centrum Medycznym Veritamed konsultacja urologiczna obejmuje ocenę objawów ze strony dolnych dróg moczowych i umożliwia zaplanowanie właściwego postępowania.