Nowotwory jąder i prostaty to temat tabu • Polscy mężczyźni zbyt rzadko się badają

Zdrowie intymne mężczyzn nadal bywa tematem tabu. Niepokojąca zmiana w jądrze, trudności z oddawaniem moczu czy zaburzenia erekcji to objawy, o których wielu mężczyzn nie chce rozmawiać. Odkładanie konsultacji nie sprawi jednak, że problem zniknie.

Rak prostaty i rak jądra dotyczą różnych grup wiekowych, ale w obu przypadkach wczesne rozpoznanie zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Rak prostaty

Prostata, nazywana również gruczołem krokowym lub sterczem, znajduje się bezpośrednio pod pęcherzem moczowym. W jej obrębie mogą rozwijać się między innymi:

• ostre lub przewlekłe zapalenie,
• łagodny rozrost gruczołu krokowego,
• nowotwory złośliwe.

Rak prostaty jest jednym z najczęściej rozpoznawanych nowotworów u mężczyzn. We wczesnym stadium często nie daje charakterystycznych objawów. Pierwsze dolegliwości mogą być łagodne lub przypominać objawy łagodnego rozrostu prostaty, dlatego nie należy czekać z konsultacją do momentu ich nasilenia.

Jakie objawy może dawać rak prostaty?

Do objawów wymagających konsultacji z lekarzem należą:

• osłabienie lub przerywanie strumienia moczu,
• potrzeba częstego oddawania moczu, zwłaszcza w nocy,
• trudność z rozpoczęciem oddawania moczu,
• wydłużenie czasu oddawania moczu,
• nagłe parcie na mocz lub nietrzymanie moczu,
• krew w moczu lub nasieniu,
• zaburzenia erekcji.

W bardziej zaawansowanej chorobie mogą pojawić się również ból w okolicy lędźwiowej, miednicy lub kości oraz osłabienie kończyn dolnych.

Takie objawy nie oznaczają automatycznie nowotworu. Mogą występować również przy łagodnym rozroście prostaty, zapaleniu lub chorobach pęcherza. Ich przyczynę powinien jednak ustalić lekarz.

Kto jest bardziej narażony na raka prostaty?

Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

• wiek, ponieważ ryzyko wyraźnie wzrasta po 50. roku życia,
• rak prostaty u ojca lub brata,
• zachorowania na raka prostaty w rodzinie w młodym wieku,
• niektóre dziedziczne mutacje genetyczne, w tym BRCA2.

Zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna, utrzymywanie prawidłowej masy ciała i niepalenie tytoniu wspierają ogólny stan zdrowia. Nie zastępują jednak badań ani konsultacji urologicznej.

Kiedy wykonać badania w kierunku raka prostaty?

Nie należy czekać na wystąpienie objawów. Mężczyzna bez dodatkowych czynników ryzyka powinien porozmawiać z lekarzem o wczesnej diagnostyce raka prostaty około 50. roku życia. Jeżeli ojciec lub brat chorował na raka prostaty, taka rozmowa powinna odbyć się wcześniej, zwykle około 45. roku życia.

Jednym z podstawowych badań jest oznaczenie poziomu PSA we krwi. Podwyższony wynik PSA nie oznacza jeszcze raka. Może towarzyszyć również łagodnemu rozrostowi lub zapaleniu prostaty. Wynik należy interpretować razem z wiekiem, objawami, wywiadem rodzinnym i badaniem urologicznym.

Lekarz może wykonać badanie prostaty przez odbytnicę oraz zlecić dalszą diagnostykę. W zależności od wskazań może ona obejmować USG prostaty, rezonans magnetyczny lub biopsję. USG pomaga ocenić budowę i wielkość gruczołu, ale samo nie pozwala wykluczyć raka prostaty. Rozpoznanie nowotworu potwierdza badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas biopsji.

Rak jądra: objawy i czynniki ryzyka

Rak jądra dotyczy przede wszystkim młodych dorosłych mężczyzn. Nowotwór może rozwijać się szybko i dawać przerzuty, ale wcześnie rozpoznany ma bardzo dobre rokowanie.

Problemem często nie jest brak widocznego objawu, lecz jego zbagatelizowanie. Twarda, niebolesna zmiana w jądrze wymaga szybkiej konsultacji, nawet jeśli nie utrudnia codziennego funkcjonowania.

Jakie objawy może dawać rak jądra?

Objawy, na które należy zwrócić uwagę, to:

• niebolesne powiększenie części lub całego jądra,
• twardy guzek lub zgrubienie, którego nie można oddzielić od jądra,
• wyraźna zmiana twardości, wielkości lub kształtu jądra,
• uczucie ciężaru w mosznie,
• szybko narastające powiększenie moszny,
• ból lub dyskomfort w obrębie moszny,
• zaczerwienienie albo obrzęk skóry moszny,
• nagromadzenie płynu w mosznie.

W bardziej zaawansowanym stadium mogą pojawić się bóle brzucha lub pleców, kaszel, duszność, krwioplucie, bóle kostne albo objawy neurologiczne. Niektóre guzy mogą również powodować powiększenie gruczołów piersiowych.

Jakie są czynniki ryzyka raka jądra?

Ryzyko zachorowania jest większe u mężczyzn, u których występowały:

• niezstąpione jądro,
• rak drugiego jądra w przeszłości,
• rak jądra u bliskiego członka rodziny,
• zaburzenia rozwoju jąder.

Uraz moszny nie jest uznawany za przyczynę raka jądra. Może jednak sprawić, że podczas badania lub leczenia urazu zostanie zauważona istniejąca wcześniej zmiana.

Jak wykonać samobadanie jąder?

Samobadanie nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani USG. Pomaga jednak poznać naturalną budowę jąder i szybciej zauważyć nową zmianę. Szczególne znaczenie ma u mężczyzn należących do grup zwiększonego ryzyka.

Badanie możesz wykonywać regularnie, na przykład raz w miesiącu.

1. Wykonaj badanie po ciepłym prysznicu, kiedy skóra moszny jest rozluźniona.
2. Stań przed lustrem i sprawdź, czy na mosznie nie pojawił się nowy obrzęk lub wyraźna asymetria.
3. Złap jedno jądro pomiędzy kciuk i pozostałe palce. Delikatnie przesuwaj palce po całej jego powierzchni. Szukaj twardych grudek, zgrubień lub zmian kształtu.
4. W ten sam sposób zbadaj drugie jądro.
5. Z tyłu jądra możesz wyczuć najądrze. Jest ono prawidłową, bardziej miękką strukturą i nie powinno być mylone z guzem.

Nie ściskaj jąder mocno. Celem samobadania jest spokojne poznanie ich budowy i wychwycenie zmian, które pojawiły się od poprzedniego badania.

Samobadanie jąder: co jest normalne, a co wymaga konsultacji?

Co zwykle jest normalne?

Zdrowe jądro ma gładką, jędrną powierzchnię, ale nie jest twarde jak kamień. Jedno jądro może być nieco większe lub znajdować się niżej od drugiego. Niewielka asymetria jest naturalna.

Co wymaga konsultacji?

• nowy, twardy guzek,
• powiększenie lub zmniejszenie jądra,
• zmiana jego kształtu albo twardości,
• narastający obrzęk moszny,
• uczucie ciężaru,
• utrzymujący się ból lub dyskomfort,
• wyraźna zmiana w porównaniu z poprzednim badaniem.

Nagły i silny ból jądra wymaga pilnej pomocy medycznej. Może wskazywać między innymi na skręt jądra, który powinien zostać rozpoznany i leczony jak najszybciej.

Większość zmian wyczuwanych w mosznie nie okazuje się nowotworem. Nie można jednak samodzielnie określić ich charakteru.

Kiedy zgłosić się do urologa i wykonać USG jąder?

Umów się na konsultację u urologa, jeżeli zauważysz:

• guzek lub zgrubienie w jądrze,
• zmianę jego wielkości, kształtu lub twardości,
• obrzęk albo powiększenie moszny,
• uczucie ciężaru,
• utrzymujący się ból lub dyskomfort,
• inną nową zmianę, której wcześniej nie wyczuwałeś.

Lekarz zbierze wywiad, przeprowadzi badanie i w razie potrzeby wykona USG moszny, jąder i najądrzy. Badanie jest nieinwazyjne i pozwala ustalić, czy zmiana znajduje się w jądrze, czy poza nim, oraz ocenić jej budowę.

Jeśli masz niepokojące objawy lub nie wiesz, czy wyczuwana struktura jest prawidłową częścią jądra, nie musisz rozstrzygać tego samodzielnie. Podczas konsultacji urolog oceni sytuację i wyjaśni, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.