Insulinooporność – objawy, o których nie masz pojęcia

Masz pytania? Skontaktuj się z nami lub umów wizytę

Insulinooporność to jedno z najczęściej pomijanych rozpoznań w codziennej praktyce lekarskiej. Nie wynika to z rzadkości jej występowania, lecz ze specyfiki objawów. Są one na tyle niejednoznaczne, że pacjenci łatwo przypisują je zmęczeniu, stresowi, starzeniu się lub gorszemu samopoczuciu. Szacuje się, że problem ten dotyczy 30–40 procent dorosłej populacji krajów zachodnich. Wielu pacjentów przez lata pozostaje nieświadomych swojej choroby.

Nieleczona insulinooporność otwiera drogę do rozwoju cukrzycy typu 2, schorzeń sercowo-naczyniowych, niealkoholowego stłuszczenia wątroby oraz szeregu zaburzeń hormonalnych. Rozpoznanie symptomów tego stanu przed pojawieniem się jawnej hiperglikemii zapobiega poważnym powikłaniom zdrowotnym w przyszłości.

Czym jest insulinooporność i dlaczego w ogóle powstaje?

Insulina to hormon produkowany przez trzustkę. Jej głównym zadaniem jest transportowanie glukozy z krwi do komórek, które wykorzystują ją jako źródło energii. W przebiegu insulinooporności komórki (przede wszystkim mięśniowe, tłuszczowe i wątrobowe) tracą wrażliwość na ten sygnał.

Aby utrzymać prawidłowe stężenie glukozy we krwi, trzustka produkuje coraz więcej insuliny. Zwiększony wysiłek narządu przez pewien czas pozwala zachować glukozę w normie. Zjawisko to, nazywane hiperinsulinemią (podwyższone stężenie insuliny), wywołuje jednak w organizmie falę negatywnych konsekwencji.

Przyczyny powstawania insulinooporności są wieloczynnikowe. Najsilniejszym, modyfikowalnym czynnikiem ryzyka jest otyłość trzewna – nadmiar tkanki tłuszczowej gromadzącej się wokół narządów wewnątrz jamy brzusznej. Tkanka ta wydziela wolne kwasy tłuszczowe i cytokiny prozapalne, które bezpośrednio uszkadzają sygnalizację insulinową w komórkach.

Mechanizm ten potęgują: siedzący tryb życia, dieta oparta na cukrach prostych i żywności przetworzonej, przewlekły stres, niedobory snu oraz uwarunkowania genetyczne. U kobiet czynnikiem ściśle sprzężonym z tą jednostką jest zespół policystycznych jajników (PCOS) – obie te choroby wzajemnie się napędzają.

Zmęczenie po posiłku, które nie mija

Najczęściej bagatelizowanym objawem insulinooporności jest nagła senność i zmęczenie występujące bezpośrednio po zjedzeniu posiłku – w szczególności bogatego w węglowodany. Obiad złożony z ziemniaków, makaronu lub ryżu wywołuje gwałtowny pik glukozy we krwi. Zmusza to trzustkę do potężnego wyrzutu insuliny.

U pacjenta z insulinoopornością odpowiedź ta jest nadmierna. Prowadzi to do błyskawicznego spadku glukozy, czyli tak zwanej hipoglikemii reaktywnej. Stan ten manifestuje się obezwładniającą sennością, niemożnością utrzymania koncentracji oraz fizyczną potrzebą położenia się spać.

Pacjenci często określają ten stan jako „mgłę mózgową” pojawiającą się krótko po lunchu. Jeśli zmęczenie poposiłkowe staje się regularne, a ustępuje dopiero po kilku godzinach lub po zjedzeniu przekąski białkowej, objaw ten należy zgłosić lekarzowi pierwszego kontaktu.

Silny głód wkrótce po jedzeniu i nieodparte pragnienie słodyczy

Insulinooporność paraliżuje sygnalizację sytości w mózgu. Pomimo obecności insuliny we krwi, oporne na jej działanie komórki mózgowe nie odbierają sygnału o nasyceniu organizmu. Powoduje to fizyczne odczuwanie głodu tuż po spożyciu kalorycznego, obfitego posiłku.

Charakterystycznym symptomem są napady pragnienia zjedzenia słodyczy. Nie wynikają one ze „słabej woli” pacjenta. Mózg wymusza spożycie cukru, by ratować układ nerwowy przed nagłym spadkiem glukozy wywołanym przez wspomniany wcześniej hiperinsulinemiczny wyrzut trzustkowy. Sięganie po słodycze po obiedzie lub w godzinach popołudniowych, z jednoczesną trudnością z poprzestaniem na jednej porcji, to podręcznikowy wzorzec zachowań w insulinooporności.

Przyrost masy ciała w okolicach brzucha mimo diety

Hiperinsulinemia wymusza odkładanie tkanki tłuszczowej wokół brzucha. Insulina to hormon anaboliczny. W podwyższonych stężeniach promuje lipogenezę (tworzenie i magazynowanie tłuszczu), blokując jednocześnie lipolizę (spalanie rezerw).

Pacjent z insulinoopornością, pomimo restrykcji kalorycznych i aktywności fizycznej, nie jest w stanie zredukować obwodu pasa, ponieważ jego gospodarka hormonalna aktywnie przeciwdziała tym procesom. Typowy objaw to tak zwany brzuch „na insulinę”: twardy przy ucisku (ze względu na otłuszczenie narządów wewnętrznych) i nieproporcjonalnie duży w stosunku do szczupłych kończyn.

Obwód pasa przekraczający 80 centymetrów u kobiet i 94 centymetry u mężczyzn stanowi kliniczny wskaźnik otyłości brzusznej. Parametr ten nakazuje rozpoczęcie diagnostyki w kierunku insulinooporności.

Acanthosis nigricans, czyli ciemne przebarwienia skóry

Acanthosis nigricans to skórny marker insulinooporności. Często bywa ignorowany lub błędnie tłumaczony brakiem higieny. Zmiany przyjmują postać ciemniejszych, aksamitnych przebarwień. Występują w miejscach zginania się powłok skórnych: na karku, w pachwinach, pod pachami, na łokciach i kolanach, a u osób z otyłością olbrzymią – w fałdach brzucha.

Mechanizm powstawania zmian ma ścisły związek z nadmiarem insuliny. Zbyt wysokie stężenie tego hormonu pobudza receptory insulinopodobnego czynnika wzrostu IGF-1 w komórkach skóry (keratynocytach). Prowadzi to do ich niekontrolowanego namnażania i widocznego pogrubienia naskórka.

Acanthosis nigricans nie leczy się maściami dermatologicznymi. Jest to zewnętrzna odpowiedź na zaburzenia metaboliczne. Przebarwienia znikają samoistnie po wyrównaniu wrażliwości komórek na insulinę.

Zaburzenia miesiączkowania i objawy androgenizacji u kobiet

U pacjentek insulinooporność często uderza w układ hormonalny, dając objawy pozornie niezwiązane z procesem metabolizmu. Hiperinsulinemia stymuluje jajniki do nadmiernej produkcji androgenów (w tym testosteronu).

Skutkuje to wysypem trądziku hormonalnego na brodzie i żuchwie, patologicznym owłosieniem twarzy i ciała (hirsutyzm), łysieniem typu męskiego na głowie oraz zaburzeniami rytmu cykli miesiączkowych. Wieloletnie leczenie trądziku u dermatologa, nieregularnych cykli u ginekologa oraz usuwanie owłosienia u kosmetyczki nie przynosi trwałych rezultatów, jeżeli pacjentka cierpi na nierozpoznaną insulinooporność.

Jak potwierdzić insulinooporność i co zrobić po diagnozie?

Medycyna nie dysponuje jednym, uniwersalnym badaniem diagnozującym insulinooporność we wczesnym stadium. Podstawowa ocena opiera się na analizie stężenia glukozy i insuliny na czczo. Z wartości tych wylicza się wskaźnik HOMA-IR. Wynik przekraczający 2 lub 2,5 (zależnie od norm laboratorium) sugeruje występowanie insulinooporności.

Złotym standardem diagnostycznym pozostaje doustny test tolerancji glukozy z równoczesnym pobraniem krwi na oznaczenie insuliny (w punktach 0, 60 i 120 minut). Badanie to demaskuje nieprawidłową reakcję trzustki nawet w sytuacji, gdy poziom glukozy na czczo utrzymuje się w normie.

Rozpoznanie choroby inicjuje proces leczenia. Wymaga on obniżenia indeksu i ładunku glikemicznego potraw, wdrożenia regularnej aktywności fizycznej (przede wszystkim treningu oporowego, uczącego mięśnie ponownego wychwytu insuliny) oraz zredukowania wagi. U części pacjentów konieczne jest zastosowanie farmakoterapii na bazie metforminy.

Zidentyfikowanie u siebie powyższych objawów powinno skłonić do pilnej wizyty u specjalisty. Centrum Medyczne Veritamed prowadzi kompleksową diagnostykę endokrynologiczną i diabetologiczną, pozwalającą wyhamować rozwój insulinooporności na długo przed jej przejściem w pełnoobjawową cukrzycę.

Nasi specjaliści w tej dziedzinie:

zdjecie kamil wocial
lek.

Kamil Wocial

Biopsja cienkoigłowa tarczycy, Endokrynolog, Ultrasonografia USG
kamil wrzosek endokrynolog centrum medyczne veritamed warszawa
lek.

Kamil Wrzosek

Diabetolog, Endokrynolog, Lekarz chorób wewnętrznych
l lidia kania
dr n. med.

Lidia Kania

Diabetolog, Endokrynolog, Lekarz chorób wewnętrznych
l michal lis
dr n. med. i n. o zdr.

Michał Lis

Diabetolog, Endokrynolog, Lekarz chorób wewnętrznych
l piotr opyd
lek.

Piotr Opyd

Endokrynolog
l ryszard issakiewicz
dr n. med.

Ryszard Issakiewicz

Endokrynolog
l tomaszzaw
lek.

Tomasz Zawodny

Endokrynolog
Magdalena Kanczew

Magdalena Kanczew

Od ponad dekady z pasją rozwijam Centrum Medyczne VeritaMed. VeritaMed od początku swojego istnienia stawia na kompleksową, holistyczną opiekę nad pacjentem. Wierzę, że skuteczne leczenie wymaga nie tylko nowoczesnych technologii, ale przede wszystkim indywidualnego podejścia oraz zrozumienia źródła problemu zdrowotnego. W VeritaMed dbamy o zdrowie zarówno kobiet, jak i mężczyzn, oferując innowacyjne metody diagnostyki, terapii i zabiegów z zakresu urologii, ginekologii, diabetologii, endokrynologii oraz medycyny regeneracyjnej. Naszą misją jest łączenie najnowszych osiągnięć medycyny z empatycznym podejściem do pacjenta, aby zapewniać mu najwyższy poziom opieki i poczucie bezpieczeństwa.